Hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản: Rủi ro và tuân thủ thuế mới

Trong những ngày gần đây, khắp Việt Nam, đặc biệt ở các thành phố lớn như Hà Nội và Hòa Bình, nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ đang đồng loạt từ chối nhận thanh toán bằng hình thức chuyển khoản. Bạn sẽ thấy các cửa hàng treo biển “không nhận chuyển khoản”, mã QR biến mất, và thậm chí kinh doanh online cũng thay đổi cách nhận tiền hoặc từ chối đơn COD. Một số nơi còn yêu cầu khách trả thêm phí nếu chuyển khoản, hoặc chỉ giữ nguyên giá khi thanh toán tiền mặt. Hiện tượng hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản này đang tạo ra nhiều vấn đề pháp lý và kinh tế.

Hộ kinh doanh “từ chối chuyển khoản” vì lo ngại chính sách thuế mới

Nguyên nhân chính là do Nhà nước thắt chặt chính sách khai thuế. Cụ thể, Nghị định 70/2025/NĐ-CP quy định từ ngày 1 tháng 6 năm 2025, hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng mỗi năm phải xuất hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và kết nối trực tiếp với cơ quan thuế.

Hiện tại, hầu hết các hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán, tức là dựa trên ước tính doanh thu. Cá nhân và hộ kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng trở lên mỗi năm (từ 2026 là 200 triệu đồng/năm) phải đóng lệ phí môn bài, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Với quy định mới về hóa đơn điện tử, cơ quan thuế sẽ nắm được doanh thu thực tế, điều này khiến nhiều hộ kinh doanh lo ngại sẽ phải đóng thuế cao hơn. Do chưa nắm rõ cách kê khai và xuất hóa đơn, tình trạng hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản ngày càng gia tăng, nhằm tránh bị phạt và né nghĩa vụ thuế.

Các rủi ro pháp lý nghiêm trọng khi hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản

Việc hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản không chỉ là một hành vi vi phạm nhỏ mà còn tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng, có thể gây ra những hậu quả khôn lường cho hoạt động kinh doanh và cá nhân chủ hộ.

1. Vi phạm quy định về hóa đơn, chứng từ

• Không lập hóa đơn điện tử: Theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP, từ 01/6/2025, hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản và có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm bắt buộc phải xuất hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối với cơ quan thuế cho mỗi giao dịch bán hàng. Hành vi không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho người mua theo quy định có thể bị phạt tiền từ 10 – 20 triệu đồng theo khoản 5 Điều 24 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

• Lập hóa đơn không đúng quy định: Trường hợp lập hóa đơn điện tử từ máy tính tiền nhưng không có kết nối, chuyển dữ liệu điện tử với cơ quan thuế thì bị phạt tiền từ 04 – 08 triệu đồng theo khoản 4 Điều 24 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

• Dấu hiệu che giấu doanh thu: Hành vi treo biển “chỉ nhận tiền mặt” hoặc ghi nội dung chuyển khoản mập mờ, ví dụ “trả tiền mượn”, “tiền cafe”, “tiền ship”… để cơ quan chức năng khó xác định doanh thu không làm giảm nghĩa vụ thuế, mà ngược lại có thể trở thành dấu hiệu nghi ngờ. Điều này khiến hộ kinh doanh từ chối chuyển khoảndễ bị đưa vào diện thanh tra, kiểm tra thuế.

2. Rủi ro về thuế

• Bị truy thu và ấn định thuế: Theo quy định, doanh thu tính thuế giá trị gia tăng đối với hộ kinh doanh là doanh thu bao gồm thuế (nếu thuộc diện chịu thuế) của toàn bộ tiền bán hàng, cung ứng dịch vụ mà họ được hưởng, không phân biệt đã thu hay chưa. Nếu bị phát hiện che giấu doanh thu, cơ quan thuế có quyền ấn định doanh thu và truy thu toàn bộ số thuế trốn cùng tiền chậm nộp.

• Xử phạt vi phạm hành chính: Ngoài các mức phạt liên quan đến hóa đơn, việc khai sai hoặc khai không đầy đủ còn có thể dẫn đến phạt bổ sung theo Luật Quản lý thuế.

• Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu hành vi che giấu doanh thu lớn, có tổ chức hoặc cố ý, dẫn đến số tiền trốn thuế lớn, cá nhân hoặc pháp nhân có thể bị xử lý hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017).

3. Khó khăn trong quản lý và chứng minh thu nhập

Khi chỉ nhận tiền mặt, việc quản lý dòng tiền và doanh thu của hộ kinh doanh sẽ trở nên kém minh bạch và khó kiểm soát. Trong trường hợp bị thanh kiểm tra, hộ kinh doanh sẽ gặp vô vàn khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc các khoản tiền, dễ dẫn đến nghi ngờ về việc khai thiếu doanh thu hoặc trốn thuế, kéo theo thời gian giải trình dài và chi phí phát sinh.

Tác động tiêu cực đến kinh doanh và xã hội

Bên cạnh các rủi ro pháp lý, việc hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản còn gây ra nhiều tác động tiêu cực đến hoạt động kinh doanh của chính họ và ảnh hưởng đến cả xu hướng phát triển chung của xã hội.

1. Ảnh hưởng đến uy tín và niềm tin khách hàng

Trong bối cảnh người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ, đã quen với việc thanh toán không tiền mặt, việc từ chối nhận chuyển khoản sẽ gây ra sự bất tiện lớn. Khách hàng sẽ cảm thấy thiếu thiện cảm, đặt nghi vấn về sự minh bạch của hộ kinh doanh, và lâu dài có thể dẫn đến việc mất đi một lượng lớn khách hàng tiềm năng. Uy tín thương hiệu bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

2. Gây khó khăn cho giao dịch không tiền mặt và đi ngược xu hướng số

Hành vi này hoàn toàn đi ngược lại với chủ trương phát triển “xã hội số – kinh tế số – công dân số” và chính sách thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt của Đảng và Nhà nước. Nó cản trở quá trình chuyển đổi số trong nền kinh tế, làm chậm lại sự phát triển của hạ tầng thanh toán hiện đại.

3. Tạo môi trường cạnh tranh không lành mạnh

Những hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản để trốn thuế sẽ có lợi thế chi phí thấp hơn so với những hộ kinh doanh tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế. Điều này tạo ra một môi trường cạnh tranh không lành mạnh, gây bất bình đẳng trên thị trường và khiến các đơn vị kinh doanh chân chính gặp khó khăn.

4. Ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách nhà nước

Việc trốn thuế trực tiếp gây thất thoát nguồn thu ngân sách nhà nước, ảnh hưởng đến khả năng đầu tư vào các dự án công cộng, cơ sở hạ tầng, giáo dục, y tế và các chương trình phúc lợi xã hội khác.

5. Tâm lý lo lắng, bất ổn cho hộ kinh doanh

Dù có thể tạm thời né được một phần thuế, các hộ kinh doanh cố tình làm trái quy định sẽ luôn sống trong tâm lý lo sợ bị phát hiện, thanh tra, kiểm tra và xử phạt. Điều này gây ra sự bất ổn về tâm lý, ảnh hưởng đến khả năng tập trung vào việc phát triển kinh doanh bền vững.

Giải pháp và khuyến nghị cho hộ kinh doanh

Để tránh những rủi ro và tác động tiêu cực nêu trên, Chi cục Thuế khu vực I cùng các cơ quan chức năng khuyến nghị các hộ kinh doanh nên:

• Nâng cao nhận thức pháp luật: Chủ động tìm hiểu và nắm vững các quy định mới về thuế, hóa đơn, chứng từ, đặc biệt là Nghị định 70/2025/NĐ-CP.
• Chủ động kê khai và nộp thuế: Thực hiện kê khai đúng và đầy đủ doanh thu khi bán hàng hàng hóa, dịch vụ. Đây là cách tốt nhất để tránh rủi ro pháp lý và đảm bảo hoạt động kinh doanh minh bạch.
• Tận dụng chính sách hỗ trợ từ Nhà nước: Cơ quan thuế luôn sẵn sàng hỗ trợ và giải đáp thắc mắc cho các hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi, đặc biệt là về việc sử dụng hóa đơn điện tử. Ngoài ra, Nhà nước cũng khuyến khích các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chuyển đổi, phát triển lên doanh nghiệp để được hưởng các chính sách ưu đãi về đầu tư kinh doanh và thuế theo Nghị quyết 198/2025/QH15 về phát triển kinh tế tư nhân.
• Thích ứng với xu hướng chuyển đổi số: Tích cực ứng dụng công nghệ trong quản lý kinh doanh, thanh toán không dùng tiền mặt và các quy trình liên quan đến thuế. Đây là xu hướng tất yếu của nền kinh tế hiện đại.

Từ chối chuyển khoản – Rủi ro lớn hơn lợi ích

Việc hộ kinh doanh từ chối chuyển khoản ẩn chứa vô vàn rủi ro, từ những khoản phạt hành chính nặng nề, việc bị truy thu thuế, cho đến nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đây không còn là một “thói quen kinh doanh cũ” mà đã trở thành hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Để đảm bảo hoạt động kinh doanh ổn định, bền vững và phát triển lâu dài, các hộ kinh doanh cần thay đổi tư duy, minh bạch hóa các giao dịch kinh tế và tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật.

Để hiểu rõ hơn và cập nhật các văn bản pháp luật mới nhất, vui lòng truy cập trang chủ Kế Toán APEC