Kê khai thuế theo doanh thu

Việc chuyển đổi từ nộp thuế khoán sang kê khai thuế theo doanh thu được xem là bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Chủ trương này nhằm tăng tính minh bạch, công bằng và hạn chế thất thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, việc triển khai cần có lộ trình và giải pháp đồng bộ để tránh gây áp lực cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Chính sách mới bắt đầu từ 01/06/2025

Từ ngày 1/6/2025, Nghị định 70/2025/NĐ-CP chính thức xóa bỏ hình thức nộp thuế khoán với các hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên. Theo quy định mới, nhóm hộ này bắt buộc chuyển sang hình thức kê khai thuế và xuất hóa đơn điện tử từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu trực tiếp với cơ quan thuế.

Đặc biệt, kể từ 01/01/2026, theo Nghị quyết 198/2025/QH15, chế độ thuế khoán sẽ bị loại bỏ hoàn toàn đối với toàn bộ hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Thay vào đó, các hộ sẽ lựa chọn một trong hai phương pháp khai thuế:

• Khai thuế theo phương pháp kê khai định kỳ
• Khai thuế theo từng lần phát sinh giao dịch

Doanh thu tính thuế gồm những khoản nào?

Cơ quan thuế sẽ căn cứ trên toàn bộ doanh thu phát sinh trong kỳ tính thuế, gồm cả phần thuế GTGT (nếu có) từ hoạt động mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, xây lắp, tiền hoa hồng, chiết khấu thương mại và các khoản phụ thu. Đây là cơ sở để xác định thuế GTGT và thuế TNCN phải nộp.

Kê khai thuế theo doanh thu – đơn giản và khả thi hơn

Theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM), tính thuế dựa trên doanh thu hiện tại là giải pháp phù hợp nhất với đặc thù của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ tại Việt Nam. Mức thuế suất linh hoạt từ 1,5% đến tối đa 10% tùy lĩnh vực hoạt động, giúp việc tính toán nghĩa vụ thuế trở nên rõ ràng, dễ thực hiện.

Nếu chuyển sang mô hình thuế dựa trên lợi nhuận, hộ kinh doanh sẽ phải khai báo chi tiết hàng loạt khoản chi phí như mặt bằng, điện nước, nhân công, khấu hao tài sản… Trong khi đó, đa phần hộ cá thể chưa có hệ thống sổ sách kế toán đầy đủ, thiếu kiến thức nghiệp vụ, thậm chí chưa nắm rõ các khái niệm kế toán cơ bản.

Yêu cầu lập báo cáo tài chính định kỳ hay hạch toán chi phí chính xác sẽ tạo ra gánh nặng lớn, buộc hộ kinh doanh phải thuê kế toán hoặc sử dụng dịch vụ tư vấn thuế. Với những hộ có doanh thu chỉ vài chục triệu đồng mỗi tháng, chi phí thuê thêm dịch vụ kế toán dễ trở thành rào cản lớn khiến họ nản lòng hoặc không còn động lực tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.

Do đó, dù chưa phải giải pháp lý tưởng nhất, kê khai thuế trên doanh thu vẫn là cách làm phù hợp trong bối cảnh trình độ số hóa và năng lực quản lý sổ sách của hộ kinh doanh còn hạn chế.

Cần một giai đoạn chuyển tiếp để hộ kinh doanh làm quen

Chuyên gia tài chính ngân hàng – nhận định, việc tiến tới kê khai thuế trên cơ sở doanh thu thực tế sẽ tăng độ minh bạch và công bằng, bởi thuế khoán trước nay chỉ dựa trên mức doanh thu ước tính, dễ dẫn tới hiện tượng “khai thấp” để đóng thuế ít.

Tuy nhiên, để hộ kinh doanh không bị “choáng ngợp” khi phải thay đổi toàn bộ quy trình, cần tối thiểu một năm làm giai đoạn chuyển tiếp. Trong khoảng thời gian này, cơ quan thuế phải đẩy mạnh hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ cài đặt máy tính tiền kết nối dữ liệu, tập huấn sử dụng hóa đơn điện tử và phổ biến các quy định về thanh toán không dùng tiền mặt.

Đặc biệt, các mô hình kinh doanh phổ biến như quán ăn, tiệm tạp hóa, trước đây chỉ nộp thuế khoán cố định hàng tháng, giờ sẽ phải ghi nhận từng giao dịch, xuất hóa đơn, đối chiếu số liệu. Đây là thay đổi lớn, tiềm ẩn nhiều lúng túng ban đầu.

Để giảm gian lận và thất thu, hệ thống quản lý cần đồng bộ:

• Máy tính tiền kết nối dữ liệu trực tiếp
• Hóa đơn điện tử bắt buộc
• Thanh toán qua tài khoản ngân hàng

Ở nhiều quốc gia phát triển như Mỹ, toàn bộ dữ liệu bán hàng từ các máy POS sẽ tự động chuyển đến cơ quan thuế mà không cần kiểm tra thủ công. Đây là hướng đi Việt Nam cần hướng tới để quản lý hiệu quả và tiết kiệm nguồn lực.

Mức thuế suất và định hướng lâu dài

Hiện tại, mức thuế áp dụng cho hộ kinh doanh dao động từ 1,5% đến 10% doanh thu. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, tỷ lệ này vẫn thấp hơn khá nhiều so với tổng chi phí thuế của các doanh nghiệp (có thể lên đến 20% doanh thu). Việc duy trì mức thuế nhẹ hơn là giải pháp hợp lý để khuyến khích khu vực kinh tế cá thể phát triển, tránh gây áp lực tài chính quá lớn khiến hộ kinh doanh buộc phải “rút lui” khỏi thị trường chính thức.

Nhìn chung, kê khai thuế dựa trên doanh thu là hướng đi phù hợp trong giai đoạn hiện nay, giúp Nhà nước quản lý tốt hơn, đảm bảo công bằng giữa các thành phần kinh tế và tăng nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, để thành công, cần lộ trình hợp lý, cơ chế hỗ trợ kỹ thuật đồng bộ và sự đồng hành tích cực từ các cơ quan thuế, giúp hộ kinh doanh tự tin thích ứng với thay đổi.

Hướng dẫn kê khai thuế đúng cách

Hướng dẫn kê khai thuế đúng cách: Trước hết, hộ kinh doanh cần đăng ký mã số thuế tại website canhan.gdt.gov.vn. Sau đó, duy trì việc ghi chép doanh thu hàng tháng, lưu lại đầy đủ hóa đơn, chứng từ giao dịch và các khoản thanh toán chuyển khoản. Đến kỳ hạn kê khai, thực hiện khai thuế định kỳ theo tháng hoặc quý bằng phần mềm hỗ trợ của cơ quan thuế. Cuối cùng, bảo đảm nộp thuế đúng hạn, căn cứ theo tỷ lệ thuế suất được áp dụng cho ngành nghề kinh doanh của mình.

Lời khuyên cho hộ kinh doanh năm 2025

Trong bối cảnh công tác quản lý thuế ngày càng được siết chặt, hộ kinh doanh cần chủ động thực hiện đúng nghĩa vụ của mình: Nếu kinh doanh online, hãy nhanh chóng kê khai và xuất hóa đơn điện tử để tránh bị cơ quan thuế phát hiện, truy thu. Với những hộ đang nộp thuế khoán, nên kịp thời điều chỉnh thông tin khi có thay đổi về doanh thu, diện tích kinh doanh hoặc số lượng nhân viên. Đối với các trường hợp chưa kê khai, cần tự giác liên hệ cơ quan thuế để làm rõ và hoàn thành các thủ tục cần thiết.

Kê khai thuế dựa trên doanh thu thực tế không chỉ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch mà còn giúp hộ kinh doanh bảo vệ uy tín, duy trì sự ổn định lâu dài. Việc tuân thủ đúng quy định là trách nhiệm pháp lý quan trọng. Đừng để rơi vào tình trạng bị truy thu hay xử phạt vì thiếu thông tin – hãy chủ động kê khai và nộp thuế đầy đủ. Để cập nhật các chính sách thuế mới nhất và kiến thức nghiệp vụ, bạn có thể truy cập trang chủ Kế toán APEC.